Hallucinatie (AI)

Dit begrip gaat over AI, niet over de medische of psychologische betekenis van hallucineren (het waarnemen van dingen die er niet zijn): de AI-betekenis is nieuw en specifiek voor generatieve taalmodellen.

Waarom hallucineert AI?

Een taalmodel werkt niet als een encyclopedie die feiten opzoekt, maar als een patroonherkenner die woord voor woord voorspelt wat het meest plausibele vervolg is. Het model voelt niet of iets waar is, het voorspelt alleen wat waarschijnlijk klinkt. En plausibel is niet hetzelfde als waar.

Zie AI als een heel belezen papegaai: hij herhaalt vloeiend en overtuigend, zonder te begrijpen of het klopt. Daardoor kan een model overtuigend onzin produceren, juist bij specifieke feiten zoals namen, jaartallen, cijfers en citaten.

Is dit probleem op te lossen?

Niet automatisch, blijkt uit recent onderzoek. In september 2025 publiceerden onderzoekers van OpenAI en Georgia Tech het paper "Why Language Models Hallucinate": hallucinaties zijn geen toevallige bug, maar het gevolg van hoe modellen worden beloond en beoordeeld. Modellen worden gestimuleerd om te gokken in plaats van onzekerheid toe te geven, net als een student bij een toets: gokken levert vaker punten op dan eerlijk "ik weet het niet" zeggen. Volgens de onderzoekers is dit oplosbaar door evaluatiemethoden aan te passen, al gebeurt dat in de praktijk nog niet op grote schaal.

Het onderwerp is inmiddels ook doorgedrongen tot de brede taal: Van Dale koos "hallucineren" tot Woord van het Jaar 2025 voor Nederland en België, vanwege de nieuwe betekenis die het woord kreeg door generatieve AI.

Hoe herken en beperk je AI-hallucinaties?

Herkennen en beperken doe je met een aantal concrete stappen:

• Let op verzonnen bronvermeldingen: professioneel ogende citaten, auteurs of jaartallen die niet blijken te bestaan, is het klassieke kenmerk.
• Vraag om bronnen en controleer die daadwerkelijk, in plaats van te vertrouwen op hoe overtuigend het antwoord klinkt.
• Herhaal dezelfde vraag in een nieuw gesprek: een wisselend antwoord is een waarschuwingssignaal.
• Koppel het model aan echte bronnen via RAG (retrieval augmented generation), zoals Perplexity doet, wat de kans op hallucinaties verkleint maar niet wegneemt.
• Houd een mens in de lus: verificatie van belangrijke feiten blijft nodig, ook met perfecte prompts.

Wat betekent dit voor jouw merk?

Hallucinaties zijn niet alleen een gebruikersrisico, maar een merkrisico: een AI-systeem kan feitelijk onjuiste dingen over jouw bedrijf beweren, zoals verkeerde prijzen, diensten of contactgegevens, en dat overtuigend presenteren aan een potentiële klant. Hallucinatie is daarmee de keerzijde van GEO: waar GEO gaat over gevonden worden in AI, gaat dit over correct weergegeven worden.

Benieuwd hoe vaak AI-modellen hallucineren over Nederlandse merken? Bekijk ons eigen onderzoek naar AI-hallucinaties bij Nederlandse merken.